Theory: Answers any four question numbers. One is compulsory. Draw a labelled diagram of a typical mammalian vertebra. List three types of skeletons and each two. What is joint. What is muscles. State three types of muscles and excep

Níhìn-ín ni àwọn ìdáhùn sí àwọn ìbéèrè rẹ:

Àwọn Ìbéèrè Àṣàyàn Púpọ̀:

11. Cheese jẹ́ orísun pàtàkì ti —

    • C) Fats Ìlànà: Cheese jẹ́ oúnjẹ tí ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ ọ̀rá (fats) àti protein nínú, ṣùgbọ́n láàárín àwọn àṣàyàn tí a fún, ọ̀rá jẹ́ apá pàtàkì rẹ̀.

12. Ìmọ̀tútù (turgor) ṣe pàtàkì nínú àwọn ewéko herbaceous nítorí pé ó —

    • A) ń pèsè ìtìlẹ́yìn fún ewéko Ìlànà: Ìmọ̀tútù (turgor pressure) ń fún àwọn ewéko tí kò ní igi ní agbára àti ìtìlẹ́yìn, ó sì ń dènà kí wọ́n má gbẹ.

13. Gbogbo àwọn wọ̀nyí jẹ́ oríṣi àwọn egungun àyàfi —

    • B) Membranous Ìlànà: Àwọn oríṣi egungun tí a mọ̀ ni hydrostatic, exoskeleton, àti endoskeleton. Membranous kì í ṣe oríṣi egungun.

14. Paramecium ń rìn nípasẹ̀ —

    • D) ìlùlù tí ó wà ní ìṣọ̀kan ti cilia rẹ̀ Ìlànà: Paramecium jẹ́ ciliate, ó sì ń lo cilia rẹ̀ láti rìn nípasẹ̀ ìlùlù tí ó wà ní ìṣọ̀kan.

15. Àwọn iṣan so mọ́ àwọn egungun nípasẹ̀ —

    • E) tendons Ìlànà: Tendons jẹ́ àwọn iṣan líle tí ó so àwọn iṣan mọ́ àwọn egungun. Ligaments sì ń so egungun mọ́ egungun.

Àwọn Ìbéèrè Theory:

1. Yiya àwòrán vertebra tí ó wọ́pọ̀ nínú ẹranko afọ́mú: Èmi kò lè ya àwòrán, ṣùgbọ́n àwọn apá pàtàkì tí ó yẹ kí ó wà nínú àwòrán vertebra ni:

   • Body (Centrum): Apá tí ó tóbi jùlọ, tí ó sì wà ní iwájú.
   • Neural Arch: Ìṣùpọ̀ egungun tí ó yí ihò neural (vertebral foramen) ká.
   • Neural Spine (Spinous Process): Ìhù tí ó yọ sókè láti neural arch.
   • Transverse Processes: Àwọn ìhù méjì tí ó yọ sí ẹ̀gbẹ́ láti neural arch.
   • Articular Processes (Zygapophyses): Àwọn ìhù tí ó so vertebra kan mọ́ òmíràn.
   • Vertebral Foramen: Ihò tí ó wà láàárín body àti neural arch, tí ó sì gbé spinal cord.

2. Àwọn oríṣi egungun mẹ́ta àti ìlànà méjì nínú wọn: Àwọn oríṣi egungun mẹ́ta ni:

   • Hydrostatic Skeleton: Egungun tí ó dá lórí omi. Ìlànà: Ó jẹ́ àpò tí ó kún fún omi tàbí omi ara tí ó wà lábẹ́ ìfúnpá. Àwọn ẹranko bíi earthworm àti jellyfish ń lo èyí láti gbé ara wọn dúró àti láti rìn. Ìfúnpá omi yìí ń fún wọn ní agbára àti ìtìlẹ́yìn.
   • Exoskeleton: Egungun tí ó wà lóde ara. Ìlànà: Ó jẹ́ ìpele líle tí ó bo ara ẹranko láti ìta. Ó ń pèsè ààbò àti ìtìlẹ́yìn fún ara. Àwọn ẹranko bíi kòkòrò (insects) àti crabs ní exoskeleton. Wọ́n gbọ́dọ̀ yí exoskeleton wọn padà (molt) bí wọ́n bá ń dàgbà.
   • Endoskeleton: Egungun tí ó wà nínú ara.

3. Kí ni Joint? Joint jẹ́ ibi tí àwọn egungun méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ ti pàdé tàbí ti so pọ̀. Wọ́n ń jẹ́ kí ara lè rìn tàbí yípo, wọ́n sì ń pèsè ìrọ̀rùn fún ìrìn.

4. Kí ni Muscles? Muscles jẹ́ àwọn iṣan ara tí ó ní agbára láti fà àti láti sún, èyí tí ó ń fa ìrìn àti ìṣesí nínú ara. Wọ́n ṣe pàtàkì fún gbígbé ara, gbígbé nǹkan, àti fún àwọn iṣẹ́ ara mìíràn bíi mímí àti ìṣàn ẹ̀jẹ̀.

5. Sọ oríṣi iṣan mẹ́ta àti ìlànà wọn: Àwọn oríṣi iṣan mẹ́ta ni:

   • Skeletal Muscles (Iṣan Egungun): Ìlànà: Àwọn iṣan wọ̀nyí ni ó so mọ́ àwọn egungun nípasẹ̀ tendons, wọ́n sì jẹ́ iṣan tí a lè darí (voluntary). Wọ́n ń jẹ́ kí a lè rìn, gbégbè, àti ṣe àwọn ìṣesí mìíràn tí a mọ̀ọ́mọ̀ ṣe. Wọ́n ní àwọn ìlà (striations) tí ó hàn kedere.
   • Smooth Muscles (Iṣan Dídán): Ìlànà: Àwọn iṣan wọ̀nyí ni a kò lè darí (involuntary), wọ́n sì wà nínú àwọn ògàn inú ara bíi ikùn, ìfun, àti ògàn ẹ̀jẹ̀. Wọ́n ń ṣe àwọn iṣẹ́ bíi títún oúnjẹ lọ àti ṣíṣàn ẹ̀jẹ̀ láìsí pé a mọ̀ọ́mọ̀ darí wọn. Wọn kò ní ìlà.
   • Cardiac Muscles (Iṣan Ọkàn): Ìlànà: Àwọn iṣan wọ̀nyí ni a kò lè darí (involuntary), wọ́n sì wà nínú ògàn ọkàn nìkan. Wọ́n ń fa ìlù ọkàn tí ó ń fa kí ẹ̀jẹ̀ lè ṣàn káàkiri ara. Wọ́n ní ìlà bíi skeletal muscles, ṣùgbọ́n wọ́n ní àwọn ànímọ́ pàtàkì tí ó jẹ́ tiwọn nìkan.