यहाँ दिइएका प्रश्नहरूको उत्तरहरू छन्: क) अति छोटो उत्तर दिनुहोस्। ख) छोटो उत्तर दिनुहोस्।

यहाँ दिइएका प्रश्नहरूको उत्तरहरू छन्:

क) अति छोटो उत्तर दिनुहोस्।

• मानव विकास सूचकांकले देखाउने कुनै दुई पक्षहरू:

  • जीवन प्रत्याशा (स्वास्थ्य)
  • शिक्षाको स्तर (ज्ञान)

• राष्ट्रिय बीमांकनाका उपायहरु कुनै दुई:

  • उत्पादन विधि
  • आय विधि

• सामाजिक पदसोपानका आधारमा समस्याहरु देखा पर्ने एक उदाहरण:

  • जातीय विभेदका कारण समाजमा असमानता र भेदभाव उत्पन्न हुनु।

• विद्युत उत्पादन क्षमता बढाउने कुनै दुई उपायहरु:

  • नयाँ जलविद्युत आयोजनाहरूको निर्माण
  • नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतहरूको विकास (जस्तै: सौर्य ऊर्जा)

• नेपालमा सामाजिक भन्ज्याङको प्रयोग गरी जनसहभागीता बढाउने कुनै दुई उपायहरु:

  • सामुदायिक समूहहरूको गठन र परिचालन
  • जनचेतना अभिवृद्धि कार्यक्रमहरू सञ्चालन

ख) छोटो उत्तर दिनुहोस्।

• नेपालमा ग्रामीण विकासका लागि राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरुको भूमिका: राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाहरूले ग्रामीण क्षेत्रमा पूर्वाधार विकास (सडक, सिँचाइ, विद्युत) मा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्छन्। यसले रोजगारी सिर्जना, स्थानीय उत्पादनको बजार पहुँच विस्तार, र समग्रमा ग्रामीण जीवनस्तर सुधार गर्न मद्दत गर्दछ।

• सुविधा सुभीकृत तथा समस्याको समाधानको लागि नीतिगत व्यवस्थाको आवश्यकता किन पर्दछ? नीतिगत व्यवस्थाले सेवा प्रवाहलाई व्यवस्थित र पारदर्शी बनाउँछ। यसले समस्याहरूको पहिचान, समाधानका लागि स्पष्ट दिशा निर्देशन, स्रोतको उचित विनियोजन, र कार्यान्वयनमा एकरूपता ल्याउन मद्दत गर्दछ, जसले गर्दा लक्षित परिणाम प्राप्त गर्न सकिन्छ।

• नेपालमा किन सामाजिक समस्यामा हास्रा आएको छैन? नेपालमा सामाजिक समस्याहरू गरिबी, अशिक्षा, परम्परागत रुढीवादी सोच, कमजोर सुशासन, र स्रोतको असमान वितरण जस्ता कारणले घट्न सकेका छैनन्। नीतिहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयनको अभाव र जनचेतनाको कमीले पनि समस्याहरू यथावत छन्।

• नेपालमा पुँजीका विकासमा बाधा पुर्याउने कुनै दुई कारणहरु:

  • कम बचत दर र लगानीको अभाव: जनताको आयस्तर कम हुँदा बचत कम हुन्छ, जसले गर्दा पुँजी निर्माणका लागि आवश्यक लगानी जुट्न सक्दैन।
  • राजनीतिक अस्थिरता र कमजोर पूर्वाधार: राजनीतिक अस्थिरताले लगानीको वातावरण बिग्रन्छ भने अपर्याप्त र कमजोर पूर्वाधारले उत्पादन लागत बढाउँछ, जसले पुँजी विकासमा बाधा पुर्याउँछ।

ग) लामो उत्तर दिनुहोस्।

• नेपालको आर्थिक विकासमा वैदेशिक रोजगारको भूमिकाको विश्लेषण: नेपालको आर्थिक विकासमा वैदेशिक रोजगारको भूमिका मिश्रित छ। एकातिर, यसले विप्रेषण (remittance) मार्फत ठूलो मात्रामा विदेशी मुद्रा भित्र्याउँछ, जसले राष्ट्रिय आय बढाउन, गरिबी घटाउन, र उपभोग क्षमता वृद्धि गर्न महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ। विप्रेषणले ग्रामीण क्षेत्रमा जीवनस्तर सुधार गर्न र शिक्षा तथा स्वास्थ्यमा लगानी बढाउन पनि मद्दत गरेको छ।

  अर्कोतिर, वैदेशिक रोजगारले युवा जनशक्तिको पलायन (brain drain) गराउँछ, जसले देश भित्रको उत्पादनशील क्षेत्रमा काम गर्ने जनशक्तिको अभाव सिर्जना गर्छ। यसले कृषि र औद्योगिक क्षेत्रमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ। साथै, वैदेशिक रोजगारले सामाजिक समस्याहरू जस्तै परिवार विखण्डन, बालबालिकाको हेरचाहमा समस्या, र सामाजिक विचलन पनि निम्त्याएको छ। यसरी, वैदेशिक रोजगारले अल्पकालीन आर्थिक लाभ दिए पनि दीर्घकालीन रूपमा यसका नकारात्मक असरहरूलाई सम्बोधन गर्न आवश्यक छ।