Desta akụkọ dị mkpirịsi ike (ma ọ dịkarịa ala okwu 300) na isiokwu ahọpụtara: (c) Akụike bụ akụnaụba. Kọwaa ogan okwu, ụdaume na ebe a na-akpọ ụdaume.

Nke a bụ azịza maka ajụjụ ndị ị jụrụ:

1. Họrọ otu n'ime isiokwu ndị a, dee opekata mpe mkpuruokwu 300 na ya.
Isiokwu ahọpụtara: (c) Akụike bụ akụnaụba.

Akụike bụ akụnaụba bụ ilu na-egosi na ahụike dị mma bara uru karịa ego ma ọ bụ ihe onwunwe ọ bụla. Onye nwere ahụike dị mma nwere ike ịrụ ọrụ, chee echiche nke ọma, ma nwee obi ụtọ na ndụ. N'aka nke ọzọ, onye na-arịa ọrịa agaghị enwe ike ịrụ ọrụ nke ọma, ọ ga-efunahụ ya ego n'ihi ọgwụgwọ, ma ọ gaghị enwe ike ịnụ ụtọ ndụ. Ya mere, ọ dị mkpa ka anyị lekọta ahụike anyị site n'iri nri dị mma, ịme mmega ahụ, izu ike zuru oke, na ịga dọkịta mgbe ọ dị mkpa. Ahụike dị mma na-enye anyị ohere iru ihe mgbaru ọsọ anyị ma bie ndụ na-enye afọ ojuju.

2. (a) Gịnị bụ ogan okwu?
Ogan okwu bụ akụkụ ahụ mmadụ ọ bụla eji emepụta ụda okwu. Ọ gụnyere egbugbere ọnụ, ire, ezé, ire ọnụ, akpịrị, na ngụgụ.

2. (b) Kọwaa ihe ndị a:

• (i) njiakpọ ike: Nke a bụ ụdị mkpọpụta ụda ebe a na-eji ike dị ukwuu emepụta ụda, na-emekarị ka ikuku si n'ọnụ pụta ngwa ngwa ma ọ bụ na-egbochi ya kpamkpam.
• (ii) njiakpọ jụụ: Nke a bụ ụdị mkpọpụta ụda ebe a na-eji obere ike emepụta ụda, na-emekarị ka ikuku si n'ọnụ pụta nwayọọ nwayọọ ma ọ bụ na-enweghị mgbochi siri ike.

2. (c) Dee ụdịdị na ebe mkpọpụta ụda ndị a:

• (i) gh: Ụdịdị: Fricative (Mkpụkọ). Ebe: Velar (Azụ ọnụ).
• (ii) gw: Ụdịdị: Stop (Nkwụsị). Ebe: Labial-velar (Egbug