SEHEMU YA C: MATUMIZI YA LUGHA (ALAMA 40) a) Tofaunisha sifa za sauti ghuna katika neno 'daftari'. b) Linganisha sauti /e/ na /o/. c) Onyesha aina za silabi katika neno 'alhamisi'. d) Ainisha mofimu katika kitenzi 'katika'.

Haya, nitakusaidia na maswali haya ya Kiswahili.

a) Tofautisha sifa za sauti ghuna katika neno 'daftari'.

Sauti ghuna katika neno 'daftari' ni /d/ na /r/.

• Sauti /d/:

  • Aina: Kikwamizo (Plosive)
  • Mahali pa kutamkia: Kaakaa gumu (Alveolar)
  • Hali ya glota: Ghuna (Voiced)
  • Hali ya hewa: Njia ya hewa huzibwa kabisa kisha kufunguliwa ghafla.

• Sauti /r/:

  • Aina: Kitetemeshi (Trill) au Kimadende (Flap)
  • Mahali pa kutamkia: Kaakaa gumu (Alveolar)
  • Hali ya glota: Ghuna (Voiced)
  • Hali ya hewa: Ulimi hugonga kaakaa gumu mara kadhaa (kitetemeshi) au mara moja (kimadende).

b) Linganisha sauti /e/ na /o/.

Sauti /e/ na /o/ zote ni irabu (vokali) na zote ni ghuna. Tofauti zao kuu ni:

• Sauti /e/:

  • Urefu wa ulimi: Kati
  • Sehemu ya ulimi inayoinuka: Mbele
  • Hali ya midomo: Kueneza (Spread)

• Sauti /o/:

  • Urefu wa ulimi: Kati
  • Sehemu ya ulimi inayoinuka: Nyuma
  • Hali ya midomo: Kuviringa (Rounded)

c) Onyesha aina za silabi katika neno 'alhamisi'.

Neno 'alhamisi' lina silabi nne: a-lha-mi-si.

• a: Silabi ya aina ya V (Vokali)
• lha: Silabi ya aina ya KV (Konsonanti-Vokali)
• mi: Silabi ya aina ya KV (Konsonanti-Vokali)
• si: Silabi ya aina ya KV (Konsonanti-Vokali)

d) Ainisha mofimu katika kitenzi 'katika'.

Kitenzi 'katika' kina mofimu mbili:

• -kat-: Hii ni mofimu mzizi (root morpheme) inayobeba maana ya msingi ya 'kukata' au 'kuvunja'.
• -ika: Hii ni mofimu kiambishi tamati (suffix morpheme) au kiambishi kauli kinachoonyesha hali ya kutendeka (stative/passive voice) au uwezekano.