Mangno niyam aakruti dvara samjavo

માંગનો નિયમ (Law of Demand)

માંગનો નિયમ દર્શાવે છે કે, અન્ય પરિબળો સ્થિર રહે તો (ceteris paribus), વસ્તુની કિંમત અને તેની માંગવામાં આવતી માત્રા (quantity demanded) વચ્ચે વ્યસ્ત સંબંધ હોય છે. એટલે કે, જ્યારે વસ્તુની કિંમત વધે છે, ત્યારે તેની માંગ ઘટે છે, અને જ્યારે વસ્તુની કિંમત ઘટે છે, ત્યારે તેની માંગ વધે છે.

આકૃતિ દ્વારા સમજૂતી:

નીચે આપેલી આકૃતિ માંગનો નિયમ દર્શાવે છે:

      ^ Price (કિંમત)
      |
      | P1 ------ A
      |           \
      |            \
      | P2 ---------- B
      |              \
      |               \
      +---------------------> Quantity Demanded (માંગ)
      0   Q1    Q2

આકૃતિની સમજૂતી:

• Y-અક્ષ (ઊભી ધરી): વસ્તુની કિંમત (Price) દર્શાવે છે.
• X-અક્ષ (આડી ધરી): વસ્તુની માંગવામાં આવતી માત્રા (Quantity Demanded) દર્શાવે છે.
• DD માંગ રેખા: આકૃતિમાં DD એ માંગ રેખા છે. તે ડાબી બાજુથી જમણી બાજુ નીચે તરફ ઢળતી (downward sloping) હોય છે, જે કિંમત અને માંગ વચ્ચેના વ્યસ્ત સંબંધને દર્શાવે છે.

વ્યસ્ત સંબંધનું નિરૂપણ:

1. જ્યારે વસ્તુની કિંમત $P_1$ હોય છે, ત્યારે તેની માંગ $Q_1$ જેટલી હોય છે (આકૃતિમાં બિંદુ A).
2. જ્યારે વસ્તુની કિંમત ઘટીને $P_2$ થાય છે ($P_2 < P_1$), ત્યારે માંગ વધીને $Q_2$ થાય છે ($Q_2 > Q_1$) (આકૃતિમાં બિંદુ B).

આમ, આકૃતિ સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે જેમ જેમ કિંમત ઘટે છે તેમ તેમ માંગ વધે છે, અને જેમ જેમ કિંમત વધે છે તેમ તેમ માંગ ઘટે છે, જે માંગના નિયમને સમર્થન આપે છે.