1(a) Fafanua nyakati tano za kiswahili na uzitumie kutunga sentensi katika umoja na wingi. (b) Taja watu wa nyumbani unaojua pamoja na majukumu yao. (ch) Taja wafanyakazi katika jamii na kazi zao.

Huu hapa ni ufafanuzi wa swali la 1(a) la Kiswahili:

a) Nyakati tano za Kiswahili na matumizi yake katika sentensi za umoja na wingi:

1. Wakati Uliopita (Past Tense) Huu unaonyesha kitendo kilichotokea zamani. Kiambishi chake ni -li-.

   • Umoja: Mimi nilikula chakula. (Nilikula chakula.)
   • Wingi: Sisi tulikula chakula. (Tulikula chakula.)

2. Wakati Uliopo (Present Tense) Huu unaonyesha kitendo kinachoendelea kutokea sasa. Kiambishi chake ni -na-.

   • Umoja: Yeye anasoma kitabu. (Anasoma kitabu.)
   • Wingi: Wao wanasoma vitabu. (Wanasoma vitabu.)

3. Wakati Ujao (Future Tense) Huu unaonyesha kitendo kitakachotokea baadaye. Kiambishi chake ni -ta-.

   • Umoja: Mimi nitacheza mpira. (Nitacheza mpira.)
   • Wingi: Sisi tutacheza mpira. (Tutacheza mpira.)

4. Wakati Mazoea (Habitual Tense) Huu unaonyesha kitendo kinachofanyika mara kwa mara au kama tabia. Kiambishi chake ni -hu-.

   • Umoja: Yeye hulala mapema. (Hulala mapema.)
   • Wingi: Wao hulala mapema. (Hulala mapema.)

5. Wakati Timilifu (Perfect Tense) Huu unaonyesha kitendo kilichokamilika hivi punde au ambacho matokeo yake bado yanaonekana. Kiambishi chake ni -me-.

   • Umoja: Mimi nimefika nyumbani. (Nimefika nyumbani.)
   • Wingi: Sisi tumefika nyumbani. (Tumefika nyumbani.)