Sawa NCHAMA, tuendelee na maswali haya.
Swali la 11:
a) Rahisisha A∩(A∪B)′ kwa kutumia sheria za aljebra ya seti.
Step 1: Tumia Sheria ya De Morgan kwa (A∪B)′.
(A∪B)′=A′∩B′
Step 2: Badilisha hii kwenye usemi wa awali.
A∩(A′∩B′)
Step 3: Tumia sheria ya ushirika (associative law) na sheria ya kubadilishana (commutative law).
(A∩A′)∩B′
Step 4: Tunajua kuwa A∩A′=∅ (seti tupu).
∅∩B′
Step 5: Makutano ya seti tupu na seti yoyote ni seti tupu.
∅
Hivyo, A∩(A∪B)′=∅.
b) Ikiwa A, B, na C ni seti sawa ambazo A na C hazina mwingiliano, onyesha kuwa n(A∪B∪C)=3n(A)−n(A∩B)−n(B∩C).
Step 1: Andika fomula ya jumla ya idadi ya vipengele katika muungano wa seti tatu.
n(A∪B∪C)=n(A)+n(B)+n(C)−n(A∩B)−n(A∩C)−n(B∩C)+n(A∩B∩C)
Step 2: Tumia masharti uliyopewa:
• A, B, na C ni seti sawa, hivyo n(A)=n(B)=n(C).
• A na C hazina mwingiliano (disjoint), hivyo A∩C=∅. Hii inamaanisha n(A∩C)=0.
• Kwa kuwa A∩C=∅, basi A∩B∩C=∅ pia, hivyo n(A∩B∩C)=0.
Step 3: Badilisha masharti haya kwenye fomula ya jumla.
n(A∪B∪C)=n(A)+n(A)+n(A)−n(A∩B)−0−n(B∩C)+0
Step 4: Rahisisha usemi.
n(A∪B∪C)=3n(A)−n(A∩B)−n(B∩C)
Hii inathibitisha usemi uliotolewa.
Swali la 12:
Tunapewa U={1,2,3,...,10} na B={2,4,6}. Onyesha kuwa:
a) BΔB=∅
Step 1: Fomula ya tofauti ya ulinganifu (symmetric difference) ni AΔB=(A∖B)∪(B∖A).
BΔB=(B∖B)∪(B∖B)
Step 2: Seti yoyote ikitoa yenyewe ni seti tupu.
B∖B=∅
Step 3: Muungano wa seti tupu na seti tupu ni seti tupu.
∅∪∅=∅
Hivyo, BΔB=∅.
b) BΔU=B′
Step 1: Tumia fomula ya tofauti ya ulinganifu.
BΔU=(B∖U)∪(U∖B)
Step 2: Seti B ikitoa seti ya jumla U ni seti tupu. Seti ya jumla U ikitoa seti B ni kikamilisho cha B, yaani B′.
B∖U=∅
U∖B=B′
Step 3: Muungano wa seti tupu na B′ ni B′.
∅∪B′=B′
Hivyo, BΔU=B′.
c) BΔ∅=B
Step 1: Tumia fomula ya tofauti ya ulinganifu.
BΔ∅=(B∖∅)∪(∅∖B)
Step 2: Seti B ikitoa seti tupu ni B. Seti tupu ikitoa seti B ni seti tupu.
B∖∅=B
∅∖B=∅
Step 3: Muungano wa B na seti tupu ni B.
B∪∅=B
Hivyo, BΔ∅=B.
d) BΔB′=U
Step 1: Tumia fomula ya tofauti ya ulinganifu.
BΔB′=(B∖B′)∪(B′∖B)
Step 2: Seti B ikitoa kikamilisho chake B′ ni B yenyewe. Kikamilisho cha B′ ikitoa B ni B′ yenyewe.
B∖B′=B
B′∖B=B′
Step 3: Muungano wa B na B′ ni seti ya jumla U.
B∪B′=U
Hivyo, BΔB′=U.
Swali la 13:
Thibitisha yafuatayo kwa seti zozote tatu A, B, na C:
a) A∩(B∪C)⊆(A∩B)∪(A∩C)
Step 1: Hii ni sheria ya usambazaji (distributive law) ya makutano juu ya muungano. Kwa kweli, ni usawa, sio tu subset.
Step 2: Ili kuthibitisha X⊆Y, tunahitaji kuonyesha kwamba ikiwa x∈X, basi x∈Y.
Acha x∈A∩(B∪C).
Hii inamaanisha x∈A NA x∈(B∪C).
Hivyo, x∈A NA (x∈B AU x∈C).
Step 3: Tumia sheria ya usambazaji ya mantiki.
(x∈A NA x∈B) AU (x∈A NA x∈C).
Hii inamaanisha x∈(A∩B) AU x∈(A∩C).
Step 4: Hivyo, x∈(A∩B)∪(A∩C).
Kwa hiyo, A∩(B∪C)⊆(A∩B)∪(A∩C).
Kwa kuwa usawa unashikilia, A∩(B∪C)=(A∩B)∪(A∩C), basi subset pia inashikilia.
b) A∪(B∩C)⊆(A∪B)∩(A∪C)
Step 1: Hii ni sheria ya usambazaji ya muungano juu ya makutano. Kwa kweli, ni usawa.
Step 2: Acha x∈A∪(B∩C).
Hii inamaanisha x∈A AU x∈(B∩C).
Hivyo, x∈A AU (x∈B NA x∈C).
Step 3: Tumia sheria ya usambazaji ya mantiki.
(x∈A AU x∈B) NA (x∈A AU x∈C).
Hii inamaanisha x∈(A∪B) NA x∈(A∪C).
Step 4: Hivyo, x∈(A∪B)∩(A∪C).
Kwa hiyo, A∪(B∩C)⊆(A∪B)∩(A∪C).
Kwa kuwa usawa unashikilia, A∪(B∩C)=(A∪B)∩(A∪C), basi subset pia inashikilia.
c) U∩A⊆(A∪B∪C)
Step 1: Tunajua kuwa U∩A=A.
Hivyo, usemi unakuwa A⊆(A∪B∪C).
Step 2: Kwa ufafanuzi wa muungano, seti A daima ni subset ya muungano wa A na seti nyingine yoyote.
Acha x∈A.
Step 3: Ikiwa x∈A, basi x lazima iwe katika A∪B∪C.
Hivyo, A⊆(A∪B∪C).
Kwa hiyo, U∩A⊆(A∪B∪C) imethibitishwa.
d) [(A∩B)′−C]⊆A−C
Step 1: Badilisha tofauti ya seti (X−Y) kuwa makutano na kikamilisho (X∩Y′).
[(A∩B)′∩C′]⊆(A∩C′)
Step 2: Tumia Sheria ya De Morgan kwa (A∩B)′.
(A′∪B′)∩C′⊆A∩C′
Step 3: Tumia sheria ya usambazaji kwa upande wa kushoto.
(A′∩C′)∪(B′∩C′)⊆A∩C′
Step 4: Ili usemi huu uwe kweli, kila kipengele katika (A′∩C′)∪(B′∩C′) lazima kiwe katika A∩C′.
Hii inamaanisha kwamba (A′∩C′⊆A∩C′) NA (B′∩C′⊆A∩C′).
A′∩C′⊆A∩C′ ni kweli tu ikiwa A′⊆A, ambayo ni kweli tu ikiwa A=∅.
B′∩C′⊆A∩C′ ni kweli tu ikiwa B′⊆A.
Kwa ujumla, usemi huu sio kweli.
Kwa mfano, acha U={1,2,3}, A={1}, B={2}, C={3}.
A∩B=∅, (A∩B)′=U={1,2,3}.
(A∩B)′−C=U−{3}={1,2}.
A−C={1}−{3}={1}.
Hapa, {1,2}⊆{1}.
Kwa hiyo, usemi [(A∩B)′−C]⊆A−C sio kweli kwa ujumla.
e) (A∩C)′∩(C∩B)′=∅
Step 1: Tumia Sheria ya De Morgan.
(A′∪C′)∩(C′∪B′)
Step 2: Tumia sheria ya usambazaji au factor out C′.
C′∪(A′∩B′)
Step 3: Ili usemi huu uwe sawa na ∅, inamaanisha C′=∅ NA A′∩B′=∅.
Hii inamaanisha C=U NA A′∩B′=∅.
Hii sio kweli kwa seti zote za A, B, na C.
Kwa mfano, acha U={1,2,3}, A={1}, B={2}, C={3}.
(A∩C)′=∅′=U={1,2,3}.
(C∩B)′=∅′=U={1,2,3}.
(A∩C)′∩(C∩B)′=U∩U=U.
Kwa kuwa U=∅, usemi (A∩C)′∩(C∩B)′=∅ sio kweli kwa ujumla.
f) (B∩A′)∪(C−A)=(B∪C)∩A′
Step 1: Badilisha tofauti ya seti (C−A) kuwa makutano na kikamilisho (C∩A′).
(B∩A′)∪(C∩A′)
Step 2: Tumia sheria ya usambazaji (distributive law) kwa kutoa A′ kama kigezo cha kawaida.
(B∪C)∩A′
Hivyo, (B∩A′)∪(C−A)=(B∪C)∩A′ imethibitishwa.
g) A∩B′⊆A
Step 1: Kwa ufafanuzi wa makutano, A∩B′ ina vipengele vyote vilivyo katika A na pia katika B′.
Step 2: Ikiwa kipengele x kipo katika A∩B′, basi kwa ufafanuzi wa makutano, x lazima iwe katika A.
Hivyo, A∩B′⊆A imethibitishwa.
h) (B∩C)′∪(B′∪C′)=B∩C
Step 1: Tumia Sheria ya De Morgan kwa (B∩C)′.
(B′∪C′)∪(B′∪C′)
Step 2: Muungano wa seti mbili zinazofanana ni seti yenyewe.
B′∪C′
Step 3: Usemi unakuwa B′∪C′=B∩C.
Hii sio kweli kwa ujumla. Kwa mfano, acha U={1,2,3}, B={1}, C={2}.
B′={2,3}, C′={1,3}.
B′∪C′={1,2,3}=U.
B∩C=∅.
Kwa kuwa U=∅, usemi (B∩C)′∪(B′∪C′)=B∩C sio kweli kwa ujumla.
i) (A∩B∩C)′=A′∪B′∪C′
Step 1: Hii ni Sheria ya De Morgan kwa makutano ya seti tatu.
Step 2: Kwa ufafanuzi, kikamilisho cha makutano ya seti ni muungano wa vikamilisho vya seti hizo.
Acha x∈(A∩B∩C)′.
Hii inamaanisha x∈/(A∩B∩C).
Hivyo, x∈/A AU x∈/B AU x∈/C.
Step 3: Hii inamaanisha x∈A′ AU x∈B′ AU x∈C′.
Hivyo, x∈A′∪B′∪C′.
Kwa hiyo, (A∩B∩C)′=A′∪B′∪C′ imethibitishwa.
Swali la 14:
Tunapewa data ya wavulana wanaocheza michezo mitatu: Kriketi (C), Hoki (H), na Mpira wa Kikapu (B).
Jumla ya wavulana N=880.
n(C)=224
n(H)=240
n(B)=336
n(B∩H)=64
n(C∩B)=80
n(C∩H)=40
n(C∩H∩B)=24
Step 1: Kokotoa idadi ya wavulana wanaocheza angalau mchezo mmoja kwa kutumia kanuni ya ujumuishaji na kutengwa.
n(C∪H∪B)=n(C)+n(H)+n(B)−n(C∩H)−n(C∩B)−n(B∩H)+n(C∩H∩B)
n(C∪H∪B)=224+240+336−40−80−64+24
n(C∪H∪B)=800−184+24
n(C∪H∪B)=616+24=640
a) hawachezi mchezo wowote
Step 2: Idadi ya wavulana wasiocheza mchezo wowote ni jumla ya wavulana ukitoa wale wanaocheza angalau mchezo mmoja.
n(hakunamchezo)=N−n(C∪H∪B)=880−640=240
Idadi ya wavulana wasiocheza mchezo wowote ni 240.
b) wanacheza mchezo mmoja tu
Step 3: Kokotoa idadi ya wanaocheza mchezo mmoja tu.
n(Cpekee)=n(C)−n(C∩H)−n(C∩B)+n(C∩H∩B)
n(Cpekee)=224−40−80+24=224−120+24=104+24=128
n(Hpekee)=n(H)−n(C∩H)−n(B∩H)+n(C∩H∩B)
n(Hpekee)=240−40−64+24=240−104+24=136+24=160
n(Bpekee)=n(B)−n(C∩B)−n(B∩H)+n(C∩H∩B)
n(Bpekee)=336−80−64+24=336−144+24=192+24=216
Jumla ya wanaocheza mchezo mmoja tu:
128+160+216=504
Idadi ya wavulana wanaocheza mchezo mmoja tu ni 504.
c) wanacheza kriketi au hoki lakini si mpira wa kikapu
Step 4: Hii inamaanisha n((C∪H)∖B).
n((C∪H)∖B)=n(C∪H)−n((C∪H)∩B)
Kwanza, n(C∪H)=n(C)+n(H)−n(C∩H)=224+240−40=464−40=424.
Pili, n((C∪H)∩B)=n((C∩B)∪(H∩B)).
n((C∩B)∪(H∩B))=n(C∩B)+n(H∩B)−n(C∩B∩H∩B)
n((C∩B)∪(H∩B))=n(C∩B)+n(H∩B)−n(C∩B∩H)
n((C∩B)∪(H∩B))=80+64−24=144−24=120
Sasa, toa:
n((C∪H)∖B)=424−120=304
Idadi ya wavulana wanaocheza kriketi au hoki lakini si mpira wa kikapu ni 304.
d) wanacheza mpira wa kikapu na hoki lakini si kriketi
Step 5: Hii inamaanisha n((B∩H)∖C).
n((B∩H)∖C)=n(B∩H)−n(B∩H∩C)
n((B∩H)∖C)=64−24=40
Idadi ya wavulana wanaocheza mpira wa kikapu na hoki lakini si kriketi ni 40.
Swali la 15:
Jumla ya wanafunzi = 15 wavulana + 15 wasichana = 30.
n(S)=20 (Sayansi)
n(M)=14 (Hisabati)
Kwa wavulana (B):
n(SB)=10
n(MB)=10
n(SB∩MB)=8
Wavulana wanaosoma angalau somo moja: n(SB∪MB)=n(SB)+n(MB)−n(SB∩MB)=10+10−8=12.
Wavulana wasiosoma somo lolote: 15−12=3.
Kwa wasichana (G):
Jumla ya wasichana = 15.
Wasichana wasiosoma somo lolote: n(SG′∩MG′)=4.
Wasichana wanaosoma angalau somo moja: n(SG∪MG)=15−4=11.
Step 1: Kokotoa idadi ya wasichana wanaosoma Sayansi na Hisabati.
n(SG)=n(S)−n(SB)=20−10=10.
n(MG)=n(M)−n(MB)=14−10=4.
Kwa wasichana: n(SG∪MG)=n(SG)+n(MG)−n(SG∩MG)
11=10+4−n(SG∩MG)
11=14−n(SG∩MG)
n(SG∩MG)=14−11=3.
a) Sayansi na Hisabati zote mbili
Step 2: Jumla ya wanafunzi wanaosoma Sayansi na Hisabati zote mbili.
n(S∩M)=n(SB∩MB)+n(SG∩MG)=8+3=11
Idadi ya wanafunzi wanaosoma Sayansi na Hisabati zote mbili ni 11.
b) Hisabati lakini si Sayansi
Step 3: Idadi ya wanafunzi wanaosoma Hisabati lakini si Sayansi.
n(M∖S)=n(M)−n(S∩M)=14−11=3
Idadi ya wanafunzi wanaosoma Hisabati lakini si Sayansi ni 3.
c) somo moja tu
Step 4: Idadi ya wanafunzi wanaosoma somo moja tu.
Kwanza, kokotoa jumla ya wanafunzi wanaosoma angalau somo moja:
n(S∪M)=n(S)+n(M)−n(S∩M)=20+14−11=23
Wanafunzi wanaosoma somo moja tu ni n(S∪M)−n(S∩M).
n(somomojatu)=23−11=12
Idadi ya wanafunzi wanaosoma somo moja tu ni 12.
d) hakuna somo lolote
Step 5: Idadi ya wanafunzi wasiosoma somo lolote.
n(hakunasomo)=Jumlayawanafunzi−n(S∪M)=30−23=7
Idadi ya wanafunzi wasiosoma somo lolote ni 7.
Swali la 16:
Swali hili linaonekana kukatika na halina sehemu ya kuuliza. Nitatoa mahesabu ya kawaida yanayohusiana na data iliyotolewa.
Jumla ya wanafunzi = 100.
n(S)=45 (Kihispania)
n(F)=28 (Kifaransa)
n(C)=22 (Kichina)
n(S∩F)=12 (Kihispania na Kifaransa)
n(S∩C)=8 (Kihispania na Kichina)
n(F∩C)=5 (Kifaransa na Kichina)
n(S∩F∩C)=3 (lugha zote tatu)
Step 1: Kokotoa idadi ya wanafunzi wanaosoma angalau lugha moja.
n(S∪F∪C)=n(S)+n(F)+n(C)−n(S∩F)−n(S∩C)−n(F∩C)+n(S∩F∩C)
n(S∪F∪C)=45+28+22−12−8−5+3
n(S∪F∪C)=95−25+3=70+3=73
Idadi ya wanafunzi wanaosoma angalau lugha moja ni 73.
Step 2: Kokotoa idadi ya wanafunzi wasiosoma lugha yoyote.
n(hakunalugha)=Jumlayawanafunzi−n(S∪F∪C)=100−73=27
Idadi ya wanafunzi wasiosoma lugha yoyote ni 27.
3 done, 2 left today. You're making progress.