c) State what takes place in chamber D. d) 60–65% nitric (V) acid is produced in the absorption chamber. Describe how the acid can be concentrated. e) State why nitric (V) acid is stored in dark bottles. f) Copper reacts with nitric (V) acid and not hydrochloric acid. Explain.

13.

c) Katika chumba D, monoksidi ya nitrojeni ($\text{NO}$) huoksidishwa na oksijeni na kutengeneza dioksidi ya nitrojeni ($\text{NO}_2$). Kisha dioksidi ya nitrojeni humenyuka na maji na kutengeneza asidi ya nitriki ($\text{HNO}_3$).

d) Asidi ya nitriki inaweza kukolezwa kwa kunereka (distillation) na asidi ya salfuri iliyokolea. Asidi ya salfuri hufanya kazi kama kikaushio.

e) Asidi ya nitriki hutengana inapokutana na mwanga na kutengeneza dioksidi ya nitrojeni (gesi ya kahawia), oksijeni na maji. Kuhifadhi kwenye chupa nyeusi huzuia mtengano huu.

f) Shaba iko chini ya hidrojeni katika mfululizo wa utendaji kazi, hivyo haiwezi kutoa hidrojeni kutoka kwa asidi zisizo na uoksidishaji kama asidi hidrokloriki. Hata hivyo, asidi ya nitriki ni kioksidishaji chenye nguvu, na huoksidisha shaba kuwa ioni za shaba(II) huku yenyewe ikipunguzwa.

14.

a)

• i) Mchakato ambao hewa hutenganishwa kuwa oksijeni na nitrojeni ni kunereka kwa sehemu ya hewa kimiminika (fractional distillation of liquid air).
• ii) Mbali na oksijeni na nitrojeni, gesi nyingine inayozalishwa kutoka kwa mchakato (a)(i) ni Argon.

b) Vitendo vinavyowakilishwa na herufi A, B, C na E ni:

• A: Sulphur trioxide ($\boxed{\text{SO}_3}$)
• B: Amonia ($\boxed{\text{NH}_3}$)
• C: Oleum ($\boxed{\text{H}_2\text{S}_2\text{O}_7}$)
• E: Asidi ya salfuri ($\boxed{\text{H}_2\text{SO}_4}$)

c) Vichocheo vinavyotumika katika:

• i) Mchakato wa Haber: Chuma (Iron).
• ii) Mchakato wa Mawasiliano (Contact Process): Vanadium(V) oksidi ($\boxed{\text{V}_2\text{O}_5}$).

d) Vichocheo huongeza kasi ya mmenyuko kwa kutoa njia mbadala ya mmenyuko yenye nishati ya uanzishaji ya chini. Havitumiki katika mmenyuko.

e) Mlinganyo wa kemikali kwa ajili ya kutengeneza kiambato B (Amonia) ni:

$$\text{N}_2(g) + 3\text{H}_2(g) \rightleftharpoons 2\text{NH}_3(g)$$

f) Ili kukokotoa asilimia kwa misa ya nitrojeni iliyopo katika kiambato D, tunadhania D ni Asidi ya Nitriki ($\text{HNO}_3$) kutokana na kutoeleweka kwa mchoro.
Misa ya atomiki: N = 14, H = 1, O = 16.
Misa ya moli ya $\text{HNO}_3 = 1 + 14 + (3 \times 16) = 1 + 14 + 48 = 63 \text{ g/mol}$.
Misa ya nitrojeni katika $\text{HNO}_3 = 14 \text{ g/mol}$.
Asilimia kwa misa ya nitrojeni = $\frac{14}{63} \times 100\% = 22.22\%$.

$$\boxed{22.22\%}$$

g) Matumizi moja kuu ya kiambato E (Asidi ya salfuri) ni utengenezaji wa mbolea (k.m., amonia salfeti, superfosfeti).

15.

i) Dutu ngumu Q ni kloridi ya kalsiamu isiyo na maji (anhydrous calcium chloride).