विभिन्न प्रकारका रासायनिक अभिक्रियाहरूलाई संक्षिप्तमा व्याख्या गर।

यहाँ दिइएका प्रश्नहरूको उत्तरहरू तल दिइएका छन्:

क) रासायनिक परिवर्तन र भौतिक परिवर्तन बीचको भिन्नता: • रासायनिक परिवर्तन मा नयाँ पदार्थ बन्छ र पदार्थको रासायनिक गुणहरू परिवर्तन हुन्छन्। यो प्रायः स्थायी र अपरिवर्तनीय हुन्छ। उदाहरणका लागि, दाउरा जल्नु। • भौतिक परिवर्तन मा पदार्थको रासायनिक गुणहरू परिवर्तन हुँदैनन्, केवल भौतिक अवस्था (आकार, अवस्था, रंग) परिवर्तन हुन्छ। यो प्रायः अस्थायी र उत्क्रमणीय हुन्छ। उदाहरणका लागि, बरफ पग्लनु।

ख) रासायनिक समीकरण भनेको रासायनिक प्रतिक्रियालाई प्रतीक र सूत्रहरूको प्रयोग गरी संक्षिप्त रूपमा देखाउने तरिका हो। यसले प्रतिक्रियामा भाग लिने पदार्थहरू (अभिकारक) र बन्ने पदार्थहरू (उत्पाद) लाई जनाउँछ। उदाहरणका लागि, हाइड्रोजन ग्यास र अक्सिजन ग्यास मिलेर पानी बन्ने प्रतिक्रियालाई निम्न रासायनिक समीकरणले देखाउन सकिन्छ: $2H_2(g) + O_2(g) \to 2H_2O(l)$ यस समीकरणमा, $\text{H}_2$ र $\text{O}_2$ अभिकारक हुन् भने $\text{H}_2\text{O}$ उत्पाद हो।

ग) रासायनिक प्रतिक्रियाहरू हाम्रो दैनिक जीवनका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण छन्। यदि रासायनिक प्रतिक्रियाहरू नहुने हो भने हाम्रो जीवन असम्भव प्रायः हुने थियो। यसका केही महत्त्वहरू निम्न छन्: • खानाको पाचन: हामीले खाएको खाना शरीरभित्र रासायनिक प्रतिक्रियाहरूमार्फत पचेर ऊर्जामा परिणत हुन्छ। • श्वासप्रश्वास: शरीरमा अक्सिजनको प्रयोग गरी ग्लुकोजलाई ऊर्जामा बदल्ने रासायनिक प्रतिक्रिया (कोशिकीय श्वासप्रश्वास) निरन्तर भइरहन्छ। • प्रकाश संश्लेषण: बिरुवाहरूले सूर्यको प्रकाश, कार्बनडाइअक्साइड र पानीको प्रयोग गरी रासायनिक प्रतिक्रियामार्फत खाना बनाउँछन्, जुन सबै जीवजन्तुका लागि ऊर्जाको स्रोत हो। • इन्धनको दहन: गाडी चलाउन वा खाना पकाउन प्रयोग हुने इन्धनहरू जल्दा रासायनिक प्रतिक्रियामार्फत ऊर्जा उत्पन्न हुन्छ। यी सबै प्रक्रियाहरू रासायनिक प्रतिक्रियाका उदाहरण हुन्, जसले हाम्रो जीवनलाई सम्भव र सहज बनाएका छन्।

घ) एउटा मानिसले चुलोमा दाउरा बालेर भात पकाउँदै गर्दा हुने तापदायक र तापशोषक रासायनिक प्रतिक्रियाहरू: • तापदायक रासायनिक प्रतिक्रिया: दाउरा जल्नु (दहन) तापदायक प्रतिक्रिया हो। दाउरा जल्दा कार्बनडाइअक्साइड, पानी र ठूलो मात्रामा ताप ऊर्जा निस्कन्छ। • तापशोषक रासायनिक प्रतिक्रिया: भात पकाउनु तापशोषक प्रतिक्रिया हो। भात पकाउँदा चामलले पानी र ताप ऊर्जा सोसेर रासायनिक रूपमा परिवर्तन हुन्छ (स्टार्चको जेलटिनाइजेसन)।