Draw up a Partial Budget and indicate the effect of the change.

Hii ni mapato ambayo Mr. Onyango atapata kwa kupanda viazi kwenye $0.3 \text{ hekta}$.

• Mazao ya viazi kwa hekta: $90 \text{ mifuko}$
• Mazao ya viazi kwa $0.3 \text{ hekta}$: $90 \text{ mifuko/hekta} \times 0.3 \text{ hekta} = 27 \text{ mifuko}$
• Bei ya viazi kwa mfuko: Ksh 300

$$\text{Mapato ya Ziada} = 27 \text{ mifuko} \times \text{Ksh } 300/\text{mfuko} = \text{Ksh } 8100$$

Hizi ni gharama ambazo Mr. Onyango ataokoa kwa kutopanda mahindi kwenye $0.3 \text{ hekta}$.

• Mbolea ya Mahindi:
  • Kiwango cha mbolea ya mahindi: $2 \text{ mifuko/hekta}$
  • Mbolea ya mahindi kwa $0.3 \text{ hekta}$: $2 \text{ mifuko/hekta} \times 0.3 \text{ hekta} = 0.6 \text{ mifuko}$
  • Gharama ya mbolea (50kg): Ksh 1400
  $$\text{Gharama ya Mbolea Iliyopungua} = 0.6 \text{ mifuko} \times \text{Ksh } 1400/\text{mfuko} = \text{Ksh } 840$$
• Mbegu za Mahindi:
  • Mbegu za mahindi zinazohitajika kwa $0.3 \text{ hekta}$: $1 \text{ mfuko}$
  • Gharama ya mbegu za mahindi (50kg): Ksh 200
  $$\text{Gharama ya Mbegu Iliyopungua} = 1 \text{ mfuko} \times \text{Ksh } 200/\text{mfuko} = \text{Ksh } 200$$

$$\text{Jumla ya Gharama Zilizopungua} = \text{Ksh } 840 + \text{Ksh } 200 = \text{Ksh } 1040$$

Hizi ni gharama mpya ambazo Mr. Onyango atatumia kwa kupanda viazi.

• Mbolea ya Viazi:
  • Kiwango cha mbolea ya viazi: $2.5 \text{ mifuko/hekta}$
  • Mbolea ya viazi kwa $0.3 \text{ hekta}$: $2.5 \text{ mifuko/hekta} \times 0.3 \text{ hekta} = 0.75 \text{ mifuko}$
  • Gharama ya mbolea (50kg): Ksh 1400
  $$\text{Gharama ya Mbolea Iliyoongezeka} = 0.75 \text{ mifuko} \times \text{Ksh } 1400/\text{mfuko} = \text{Ksh } 1050$$
• Mbegu za Viazi:
  • Mbegu za viazi zinazohitajika kwa $0.3 \text{ hekta}$: $10 \text{ mifuko}$ (ya 10kg)
  • Gharama ya mbegu za viazi kwa mfuko (10kg): Ksh 1350
  $$\text{Gharama ya Mbegu Iliyoongezeka} = 10 \text{ mifuko} \times \text{Ksh } 1350/\text{mfuko} = \text{Ksh } 13500$$
• Kazi ya Ziada:
  • Siku za kazi za ziada kwa hekta: $40 \text{ siku/hekta}$
  • Siku za kazi za ziada kwa $0.3 \text{ hekta}$: $40 \text{ siku/hekta} \times 0.3 \text{ hekta} = 12 \text{ siku}$
  • Gharama ya kazi kwa siku: Ksh 150
  $$\text{Gharama ya Kazi Iliyoongezeka} = 12 \text{ siku} \times \text{Ksh } 150/\text{siku} = \text{Ksh } 1800$$

$$\text{Jumla ya Gharama Zilizoongezeka} = \text{Ksh } 1050 + \text{Ksh } 13500 + \text{Ksh } 1800 = \text{Ksh } 16350$$

Haya ni mapato ambayo Mr. Onyango atapoteza kwa kutopanda mahindi.

• Mazao ya mahindi kwa hekta: $56 \text{ mifuko}$
• Mazao ya mahindi kwa $0.3 \text{ hekta}$: $56 \text{ mifuko/hekta} \times 0.3 \text{ hekta} = 16.8 \text{ mifuko}$
• Bei ya mahindi kwa mfuko: Ksh 1200

$$\text{Mapato Yaliyopungua} = 16.8 \text{ mifuko} \times \text{Ksh } 1200/\text{mfuko} = \text{Ksh } 20160$$

Bajeti Kidogo kwa Kubadilisha Hekta 0.3 za Mahindi na Viazi

Kipengele	Kiasi (Ksh)
A. Mapato ya Ziada
Mapato kutoka Viazi (0.3 ha)	8100
Jumla ya Mapato ya Ziada	8100
B. Gharama Zilizopungua
Mbolea ya Mahindi Iliyookolewa (0.3 ha)	840
Mbegu za Mahindi Iliyookolewa (0.3 ha)	200
Jumla ya Gharama Zilizopungua	1040
C. Gharama Zilizoongezeka
Mbolea ya Viazi (0.3 ha)	1050
Mbegu za Viazi (0.3 ha)	13500
Kazi ya Ziada (0.3 ha)	1800
Jumla ya Gharama Zilizoongezeka	16350
D. Mapato Yaliyopungua
Mapato Yaliyopotea kutoka Mahindi (0.3 ha)	20160
Jumla ya Mapato Yaliyopungua	20160
Mabadiliko Halisi katika Faida (A+B)-(C+D)	-27370

Athari za mabadiliko ni kupungua kwa faida ya Ksh 27,370.